1. Chỉ Định Tư Lệnh SĐ 22 và SĐ23

Lư Ṭng Bá
Đáng lẽ tôi phải là người đi nhận quyền Tư Lệnh SĐ 22 Bộ Binh. V́ trước đó, ông Vann Cố Vấn Quân Đoàn thay đổi ư kiến giao SĐ cho Đại Tá Lê đức Đạt, c̣n tôi đi nhận quyền Tư Lệnh SĐ 23 BB (ông Vann khi gặp tôi sau đó cho biết như vậy).

Trịnh Tiếu
Paul Vann đề nghị Tướng Ngô Du thay thế 2 vị tư lịnh viện lư do sau đây: mặt trận sắp tới sẽ sôi động và gây cấn, cần phải có các tư lịnh sư đoàn năng động, trẻ tuổi. Hai Tướng Triển và Cảnh đă lớn tuổi. Paul Vann đề nghị: "ĐT Lư Ṭng Bá và ĐT Lê Minh Đảo, là các sĩ quan trẻ, năng động và có nhiều kinh nghiệm chiến trường mà tôi biết tại Quân Đoàn III." Tướng Ngô Du hỏi: "QĐ II có nhiều Đại Tá trẻ và giỏi như ĐT Lê Đức Đạt, ĐT Tôn Thất Hùng, và nhiều Đại Tá khác, tại sao ông không đề nghị?". Paul Vann trả lời: "ĐT Lê Đức Đạt mang tiếng tham nhũng tại QĐ III, nên tôi không đề nghị, c̣n ĐT Tôn Thất Hùng tôi chưa có cơ hội được biết khả năng của ông ta".
T́nh h́nh quân sự tại mặt trận càng ngày càng khẩn trương, Tướng Ngô Du cần phải thỏa măn gấp điều kiện của Paul Vann, nhưng ông chỉ thỏa măn 50%. Ông đề nghị Tổng Thống Thiệu bổ nhiệm ĐT Lư Ṭng Bá làm Tư lịnh SĐ 23BB và ĐT Lê Đực Đạt làm Tư lịnh SĐ 22BB. Sở dĩ Tướng Ngô Du đề nghị ĐT Lê Đức Đạt là v́ ĐT Đạt đang là Tư lịnh Phó SĐ 22BB, lên thay thế Tư lịnh SĐ là hợp lư. Hơn nữa, ĐT Đạt rất thân với Đại Tướng Cao Văn Viên, nên ông nghĩ rằng khi ĐT Đạt lên làm Tư lịnh tại mặt trận th́ Đại Tướng Viên sẽ yểm trợ tối đa cho ĐT Đạt.

2. Phát Giác Chiến Xa 54

Lư Ṭng Bá
Theo tôi, Tướng Đạt rất có lư khi lần đầu tiên đưa ra tin tức liên hệ đến sự có mặt của một đơn vị chiến xa địch trong vùng. Rất tiếc, lần đó, SĐ không đưa ra một biện pháp để pḥng thích nghi để có thể tránh diễn biến bất ngờ, cùng tiên liệu những khó khăn theo đó sẽ xảy ra khi đơn vị chiến xa đó xuất hiện. Việc chẳng may khác: là phía Cố Vấn Mỹ, họ không tin! Ông Vann bảo tôi: "Tin chiến xa VC xuất hiện là tin vịt v́ đích thân ông dùng phi cơ quan sát khắp nơi".

Trịnh Tiếu
Các toán biệt kích và viễn thám của ta phục kích sâu trong rừng, hằng đêm đều nghe tiếng chiến xa của CS di chuyển. Tôi báo động về sự xuất hiện của chiến xa T54 để Tướng Ngô Du và Paul Vann t́m cách đối phó. Tướng Ngô Du tin những báo cáo của tôi, nhưng Paul Vann th́ hoài nghi. Ông cho rằng đó chỉ là loại xe thường, hoặc là T76S, chiến xa lội nước hạng nhẹ không đáng kể của CS. Đối với Paul Vann phải trông thấy tận mắt mới tin.

3. Đại Tá Lê Đức Đạt Tử Trận

Lư Ṭng Bá
Khoảng cuối tháng (ngày 29 tháng 4) Bộ Tư lệnh nhẹ SĐ 23 và 2 Trung đoàn cơ hữu đă có mặt tại Kontum. Đây lần đầu cũng là lần chót tôi nói chuyện qua điện đài với ĐT Lê Đức Đạt (một người bạn cố tri). Tư Lệnh SĐ 22BB, ông được truy thăng tại mặt trận mà không có ai t́m thấy thi thể!

Trịnh Tiếu
ĐT Lê Đức Đạt đă ở lại trong căn cứ Tân Cảnh. Theo lời Đại tá Kaplan, có lẽ ĐT Đạt đă tự sát sau khi đồn Tân Cảnh bị Cộng quân tràn ngập. Đó là ngày 24/4/1972, lúc 10g sáng.

4. Bố Trí Lực Lượng Pḥng Thủ Kontum

Lư Ṭng Bá
Vào khoảng cuối tháng 4 năm 1972, theo lệnh của Bộ Tư Lệnh Quân Đoàn II, SĐ 23 (nhẹ) rời vùng hành quân trách nhiệm ở phía Nam Quân Đoàn tại Ban Mê Thuột để đi lên phía Bắc Kontum cùng với 2 Trung Đoàn Cơ Hữu. Trung Đoàn 45 và Trung Đoàn 53 BB được yểm trợ bởi một Chi Đoàn Chiến Xa M41, sẵn sàng yểm trợ cho SĐ22BB đang bị hăm dọa tại Dakto, Tân Cảnh.
Trên đường di chuyển, lần đầu SĐ phải thanh toán một lực lượng VC cấp Tiểu Đoàn đang làm nút chận trên một đỉnh đồi của đèo Chu Pao, ở phía nam thị xă Kontum, từ cao điểm này, kiểm soát con lộ 14 nối liền thị xă Pleiku-Kontum.

Trịnh Tiếu
Tướng Ngô Du phải cho tái phối trí lực lượng, điều động 2 Trung đoàn Bộ Binh từ Ban Mê Thuột lên cố thủ Kontum, chỉ để lại 1 Trung Đoàn pḥng thủ 7 tỉnh phía Nam của Quân Đoàn.
Đường chuyển quân và tiếp vận chính giữa Pleiku-Kontum là Quốc lộ 14 rất yên tĩnh trong 3 ngày đầu, đến ngày thứ tư th́ Cộng quân chiếm và đóng chốt đèo Chu Pao, giao thông bị gián đoạn. Rất may khi địch chiếm đèo Chu Pao th́ ta vừa chuyển quân xong. Cộng quân không tiến quân tiếp vào Kontum sau 5 ngày như Tướng Ngô Du dự tính mà đến 20 ngày sau.

5. Cố Vấn Mỹ Paul Vann và ĐT Bá

Lư Ṭng Bá
Thật sự, tôi xin thú nhận rằng, chưa có ai ngoài ông Vann, người chỉ muốn Quân Lực Việt Nam Cộng Ḥa đánh bại quân Cộng Sản xâm lăng. Chết đi, ông để lại cho riêng tôi cái nhận xét, ông là người Mỹ can trường, quyết tâm đem lại chẳng riêng ǵ cho ông cho nước Mỹ, mà cho cả Thế giới nền Ḥa B́nh, ấm no không có nạn xâm lăng, không có nạn cai trị được gọi là Quốc Tế Vô Sản.

Trịnh Tiếu
Tướng Toàn hỏi tôi: "Anh cho tôi biết, chúng ta có đủ khả năng giữ vững được Kontum không?". Tôi nói: "Thưa Thiếu Tướng, ta có thể giữ được, mặc dù quân địch có đến 3 sư đoàn (SĐ 320, SĐ 2 và SĐ 968), ta chỉ có 1 (SĐ 23BB). Điều kiện là Thiếu tướng và cố vấn Paul Vann phải thảo luận với nhau không có ǵ trục trặc xảy ra. ĐT Lư Ṭng Bá là người quen rất thân với Paul Vann đang ở lại mặt trận nên sẽ được Paul Vann giúp đỡ tận t́nh". Sau này tôi mới biết câu trả lời của tôi đă trùng hợp với lời khuyên của Đại Tướng Cao Văn Viên trước khi Tướng Toàn đi nhận chức: "Ông lên trên đó phải chiều cố vấn Paul Vann mới xong được".

6. Trung Đoàn 44

Lư Ṭng Bá
Vào thời gian này tôi cũng xin Quân Đoàn trả lại Trung Đoàn 44, Trung Đoàn giỏi nhất của Sư Đoàn đang ở phía Nam tại đèo An Khê, Pleiku. Trung Đoàn 44 thay thế các đơn vị đă mệt mỏi giao động như Lữ Đoàn II Dù. Như vậy, tôi mới hy vọng thực hiện được quyền chỉ huy thống nhất . Phải công nhận rằng, ông Vann giúp tôi rất đắc lực trong ư định điều quân của tôi. Trung tướng Ngô Dzu Tư lệnh Quân Đoàn bỏ ư định dùng Trung Đoàn 44 bảo vệ Bộ Tư Lệnh Quân Đoàn II Quân Khu II nhưng ông vẫn đinh ninh rằng: "Kontum chắc rồi không giữ nổi".

Trịnh Tiếu
(Tướng Ngô Du) cho Đại Tá Bá biết ông sẽ cho không vận trung đoàn c̣n lại của SĐ 23BB tại Ban Mê Thuột lên Kontum để ĐT Bá có đầy đủ quân số và thống nhất chỉ huy.

7. Đại Tá Tỉnh Trưởng Kontum

Lư Ṭng Bá
Phiá Nam thị xă, tôi giao trách nhiệm cho ĐT Nguyễn bá Th́n tự Long, Tiểu Khu Trưởng TK Kontum với các đơn vị Địa Phương và Nghĩa Quân cơ hữu được yểm trợ bởi một Tiểu Đoàn của Sư Đoàn!

Trịnh Tiếu
Về hành chánh, Tướng Toàn chỉ thị Đại Tá Nguyễn Bá Long tự Th́n, Tỉnh trưởng Kontum, phải lo trấn an và ủy lạo dân, làm cho họ tin tưởng vào chính phủ và quân đội.

8. Việt Cộng Tấn Công Chậm Trễ

Lư Ṭng Bá
Phải nói thêm một điều, quân Việt Cộng đă bỏ qua cơ hội bằng vàng, nếu chúng tiếp tục khai thác chiến quả ngày SĐ 22 thất thủ, biết đâu chúng đă chiến thắng làm chủ được vùng Tây Nguyên khi mà SĐ 23 chưa đem được Trung Đoàn 44 lên. Với các đơn vị được gọi là hỗn độn làm sao tôi có thể giữ vững được Kontum nếu bị tấn công. May mắn, sau khi chiếm Dakto quân VC của Tướng Hoàng Minh Thảo đă ngưng để ăn mừng cho thành tích bất chiến tự nhiên thành và nhờ đó, SĐ 23 có thời gian sắp xếp lại đơn vị, tổ chức nội bộ, hoàn chỉnh kế hoạch. Gần nửa tháng sau VC mới mở lại cuộc tấn công, lúc đó phía ta toàn bộ đơn vị đă có mặt và Trung Đoàn 44 đă chiếm và tổ chức xong vị trí tại cái đồi chiến lược nằm sát lộ 14 cách Thị Xă không quá 4 cây số về hướng Bắc.

Trịnh Tiếu
Tướng Ngô Du chỉ mong Tướng Hoàng Minh Thảo hoăn tấn công vào Kontum 5 ngày thôi, th́ ông và ĐT Lư Ṭng Bá đủ thời gian phối trí quân và đào công sự vững chắc pḥng thủ thị xă này.
Các chiến xa T54 của địch cũng bị tiêu hao 1 số tại phi trường Dakto do Không quân VN bắn cháy và 1 số tại đồn Ben Het do Cobra của Hoa Kỳ phá hủy . V́ thế, Tướng Hoàng Minh Thảo cần có thời gian củng cố lại đơn vị của ông chớ không thể mở cuộc tấn công mới ngay được.

9. Tướng Toàn Thay Tướng Ngô Du

Lư Ṭng Bá
Tướng Toàn thay thế Tướng Ngô Dzu trong chức vụ Tư Lệnh chỉ vào giờ phút chót, chỉ khoảng một tuần trước khi VC tấn công vào SĐ 23BB lúc ấy đang trấn giữ thị trấn Kontum, để ông Toàn chỉ có đủ thời giờ nói với tôi một câu: "Anh Bá cố gắng đánh mà không chạy nhé!" trước khi trận Kontum kết thúc.

Trịnh Tiếu
Phối trí quân xong tại Kontum, Tướng Ngô Du ngă bịnh nặng, không ăn, không ngủ. Tôi thấy ông ngày đêm ôm tim và nhăn nhó. Trước đó 1 ngày, ông đă điện thoại Tổng Thống Thiệu và yêu cầu Thống thống đề cử người thay thế ông. Tại Saigon, TT Thiệu và Đại tướng Cao Văn Viên tham khảo ư kiến với nhiều vị Trung tướng, nhưng không ông nào chịu lên làm Tư lịnh Quân Đoàn II, v́ biết t́nh h́nh rất đen tối tại đây. Cuối cùng, TT Thiệu chọn Thiếu tướng Nguyễn Văn Toàn, v́ Tướng Toàn đồng ư tử thủ tại Kontum.

10. Lực Lượng Pḥng Thủ

Lư Ṭng Bá
Sáng ngày 14 tháng 5 năm 1972, SĐ 23 đă hoàn thành công cuộc pḥng thủ như ư muốn. Dựa vào ḍng sông Dabla chảy ngang qua Thị Xă, Sư Đoàn và 3 Trung Đoàn cơ hữu nằm thành đội h́nh ṿng cung ở phía Bắc, ngoại trừ Trung Đoàn 44 được dương lên phía trước vài cây số. Đơn vị này chiếm và bảo vệ ngọn đồi chiến lược theo dự đoán là địch thế nào cũng phải chiếm trước khi đánh vào trung tâm.

Trịnh Tiếu
Tính đến ngày thứ ba, kể từ ngày nhận chức, Tướng Toàn đă tăng cường cho ĐT Lư Ṭng Bá 1 Trung đoàn Bộ Binh, 1 Liên doàn Biệt Động Quân, trên 20 chiến xa thiết giáp, nhiều đạn dược và thuốc men mới được không vận từ Saigon lên. Số đạn dược và nhiên liệu này đủ để bảo đảm cho các đơn vị tại Kontum pḥng thủ trong thời gian 1 tháng.
Kế hoạch pḥng thủ Kontum được giao cho SĐ 23BB của ĐT Lư Ṭng Bá. Sư Đoàn này có nhiệm vụ đảm trách 3 mặt nặng nhất của tỉnh là Đông, Tây và Bắc. Hướng Nam có phần nhẹ hơn nhờ có chướng ngại vật thiên nhiên là con sông Dakbla, nên giao cho Địa Phương Quân và Nghĩa Quân đảm nhiệm.

11. T́nh Báo Bắt Được Mật Điện VC Tấn Công

Lư Ṭng Bá
Tôi c̣n nhớ rơ, chiều 14/5/1972, khi Trung tá Tiến (sau thăng Đại Tá) báo cáo Trung Đoàn 44 anh đă tổ chức xong vị trí chiến đấu. Cùng lúc ấy, Trung Tá Lữ Phụng, Trưởng Pḥng 2 SĐ đưa đến tôi một bản mật mă của VC được chuyên viên kỹ thuật ta dịch ra. Dù chỉ thấy được vài chữ thôi nhưng vài chữ rất quan trọng. Đó là "5 giờ sáng giờ Bắc Việt ... nổ súng" ... chỉ có mấy chữ vậy thôi làm chúng tôi rất sung sướng nhưng c̣n phải suy nghĩ ... ngày nào là ngày theo ư nghĩa chiến thuật của nó là ngày "tấn công". Rất tiếc, ngày chúng tấn công chưa rơ, bản văn thiếu sót chỗ quan trọng nhất.
Khi bắt được tin trên, chúng tôi, từ Ban Tham Mưu SĐ đến Trung Đoàn, Tiểu Đoàn Đại Đội cho đến anh em cầm súng tinh thần lên cao, khí thế thấy rơ. Ngày chờ đợi sắp đến, ngày mà chúng tôi đă chuẩn bị chu đáo. Tôi nhiều lần có mặt trong các cuộc hành quân ngày cũng như đêm trước đây, có mặt theo dơi, t́m hiểu, giải quyết vấn đề thắc mắc cùng mọi nhu cầu cho anh em chiến hữu dưới quyền. Có thể nói họ và tôi như bóng với h́nh khi hữu sự, thực hiện đúng với tinh thần "Huynh Đệ Chi Binh" khi giờ phút quyết liệt. -- đây, không c̣n tiền tuyến hay hậu phương mà là một, một chiến tuyến cùng đứng bên nhau tại Tây Nguyên, cùng nhau chiến đấu tại chỗ! Mỗi người trách nhiệm một góc, một súng, một lựu đạn và khi xướng danh bất cứ ai của SĐ 23 là nắm chắc người đó báo cáo chiến lợi phảm và đếm xác giặc là chắc chắn.
Cái tin giờ nổ súng có mà ngày th́ không khiến chúng tôi ngờ vực! Công điện mật mă loại "dương Đông kích Tây" chăng? Sau đó, một tin t́nh báo khác được gọi là xác nhận, cho biết vị trí chính xác BTL Tiền Phương của Tướng Hoành Minh Thảo Tư Lệnh Mặt Trận B3 của VC. Không như trước đây, thông thường họ ở rất xa khoảng 20 hoặc 30 cây số mạn Bắc cách Thị Xă Kontum. Hôm nay, bỗng nhiên chỉ c̣n cách khoảng trên dưới 8 cây số ngay trước mặt BTL/SĐ23. Từ đó, tôi có thể kết luận, chúng sẽ tấn công vào rạng sáng ngày 15/5/1972. Lư do dễ suy đoán là họ sẽ không dám nằm một chỗ lâu hơn một ngàỵ Tôi lệnh cho các Trưởng Pḥng, Pḥng 2, Pḥng 3 và Chỉ Huy Trưởng Pháo Binh Sư Đoàn là quan trọng hơn cả. Xem như 5 giờ sáng ngày 15/5/1972 là ngày giờ quyết định!
[Bị chú: trong sách ghi tháng sai 14/4 và 15/4 thay v́ 14/5 và 15/5]

Trịnh Tiếu
Ngày 13/5/72, nhân viên kỹ thuật báo cáo đă bắt được mật điện của B3. Trong mật điện này, Bộ tư lịnh B3 CS đă ra lịnh như sau: "Mũi tấn công hướng Bắc - sư đoàn 2 - Stop - Tăng cường mỗi sư đoàn 10 T54 - Stop - [Mũi ] tấn công hướng Tây Bắc Sư đoàn 320 - Stop - Ngày giờ tấn công 05g00 ngày 14/5/72 - Stop". Tôi vội vàng tŕnh ngay tin này cho Tướng Toàn. Đọc xong mật điện, ông liền bảo tôi theo ông lên Kontum.
Trong giao thông của tuyến đầu, Tướng Toàn và ĐT Lư Ṭng Bá đi từng hầm để nhắn nhủ từng binh sĩ hăy can đảm nằm yên tại chỗ khi địch tấn công. Tướng Toàn nói: "Khi địch nổ súng th́ sẽ có B52 thả ngay trên đầu địch. Các em phải chịu khó bịt tai lại và hả miệng để bớt áp lực của bom nổ". Áp lực của bom sẽ rất lớn đối với các binh sĩ của ta v́ theo kế hoạch đă vạch sẵn, B52 sẽ thả bom sát quân ta, ở mức an toàn là 500m thay v́ 1000m như thường lệ.

12. Tấn Công Đợt I

Lư Ṭng Bá
Tại Kontum, khi SĐ 23BB đă ngăn chận được địch nhứt là đêm 14/5 rạng sáng 15/5/72, ông Vann đă giúp tôi xử dụng hiệu quả các phi vụ B52 để chấm dứt sớm giai đoạn I tấn công của địch! Tôi có lần xử dụng B52 đánh bom chỉ cách tuyến bạn 500 thước. Lẽ dĩ nhiên tôi là người gánh lấy trách nhiệm. Đêm đó, trước khi chấm dứt chuyện, ông cho tôi biết: Anh Bá, tôi sẽ xin TACT-E cho anh... Danh từ TACT-E là chữ viết tắt của Tactical Emergency mà ra, nó có nghĩa là khẩn cấp của chiến trận, là tất cả phi vụ oanh tạc, bất cứ loại nào đang có mặt tại Việt Nam đều được điều động đến yểm trợ cho SĐ 23BB! Thế là, từng phi đoàn gồm 3 chiếc B52 thay nhau xuất hiện trên ṿm trời xanh biếc của khu rừng núi Tây Nguyên. Thế là từng chùm bom rơi xuống, những ánh bạc của quả bom chói chang ánh nắng từ từ rơi xuống, mặt đất rung chuyển theo hàng loạt tiếng nổ, bụi đất, khói bốc lên mù mịt che khuất một góc trờị Phương tiện yểm trợ này, vào lúc thường nếu cần chúng tôi phải xin trước hai ngày, nghĩa là 48 tiếng trước nhưng tại Kontum v́ đă biết trước ngày tấn công của địch th́ thời gian đă thu ngắn đáng kể. Cái hy vọng chiến thắng của Tướng Hoàng Minh Thảo Tư Lệnh Mặt Trận B3 tan theo mây khói, nhưng không! Sau khi thất bại trận đầu, tức giai đoạn I, dường như chúng có tật cứ tưởng bở, hễ đánh th́ ăn chắc. Ngược lại ở đây, đối diện với SĐ 23BB, chúng dám chết và chúng chết thật!
[Bị chú: trong sách ghi sai tháng 14/4 và 15/4 thay v́ 14/5 và 15/5]

Trịnh Tiếu
Tại hầm chỉ huy SĐ 23, Tướng Toàn, Paul Vann, ĐT Bá, ĐT Rhotenberry nghiên cứu trên bản đồ và thảo luận vị trí từng Box B52 sẽ dội bom xuống và thời gian dội. Paul Vann gọi máy yêu cầu Trung tướng chỉ huy Không quân chiến lược Hoa Kỳ (Strategic Air Command) tại Thái Lan để thảo luận với ông về thể thức chuyển đổi các Box B52 cho thật hợp với t́nh h́nh mặt trận dưới đất. Paul Vann cũng điện đàm với Đại tướng Abrams tại Saigon khẩn khoản cho ông được xử dụng hết tất cả 25 Box B52 dành để yểm trợ cho 4 vúng chiến thuật trong ngày 14/5/1972, để Quân Đoàn II có thể tiêu địch tối đa. Đề nghị này được Đại tướng Abrams chấp thuận. Đêm 13 rạng 14/5/72, Tướng Toàn, Paul Vann và 2 Bộ tham mưu Việt-Mỹ đều thức suốt đêm theo dơi t́nh h́nh từng phút và hồi hộp chờ đợi. Tất cả hồi hộp chờ đợi giờ G (tức 5g00 sáng).
Kém 5 phút đến 5g, ĐT Bá báo cáo trên máy rất lớn, địch đă bắt đầu nổ súng. (...) Tất cả 25 Box B52 đồng loạt bấm nút thả xuống trên 3000 quả bom đủ loại, từ 100 lbs đến 500 lbs, trên đầu SĐ 320 và SĐ 2 của Cộng quân, tiếng nổ long trời lở đất, khói bụi bay mịt mù. Diện tích trải thảm của các B52 là 75 km2.
Tại tuyến đầu, 9 chiến xa T54 của địch nằm ngoài khu ném bom của B52 đă hốt hoảng lao vào phía ta và đă bị các chiến xa của ta bắn cháy mất 6 chiếc, 3 chiếc c̣n lại bỏ chạy, nhưng v́ các chiến binh của Cộng quân điều khiển các xe này đă bị sức dội quá mạnh của B52, không c̣n chủ động được, nên các binh sĩ của ta đă nhào ra bắt sống. 1 giờ sau, Tướng Toàn và Paul Vann bay vào vùng thả bom B52 để kiểm soát th́ thấy rất nhiều xác của Cộng quân trong các hố bom, không thể đếm hết được.
[Bị chú: bài báo ghi sai tháng 14/2 thay v́ 14/5]

13. Tấn Công Đợt II

Lư Ṭng Bá
Đêm 18 tháng 5 (để lập chiến công dâng ngày sinh nhật Bác ngày 19/5) chúng liều lĩnh tấn công giai đoạn II . Lần này chúng không đả động ǵ đến các tuyến đầu mà khai thác lối đánh sở trường bằng cách xâm đánh sâu vào Bộ Tư Lệnh Sư Đoàn nơi tôi đang ở!
Quả thật, đêm 18/5 VC gây bối rối cho tôi không ít. Một đêm dài lo âu, khi VC chiếm được một số doanh trại . Trại Ngọc Hồi hậu cứ của Trung Đoàn Thiết Giáp, căn cứ Tiếp Vận với kho đạn dự trữ khá lớn. Nếu VC lấy tất cả mang đi th́ gây khó khăn không nhỏ cho chúng tôi . Mặt khác, với thành phần 5 chiếc tank T54, T59 c̣n lại của chúng, sau đó SĐ bắt sống đă tiến đến gần hầm chỉ huy của Bộ Chỉ Huy Trung Đoàn 44 chỉ cách có 50 thước. Tại đây, chúng bị loạt đạn XM202, loại đạn lân tinh chống biển người không phải loại súng chống chiến xa - do một chiến hữu thuộc ĐĐ trinh sát của TRĐ 44 bắn ra . Một chùm lân tinh cháy sáng làm cho xa đội tank VC hốt hoảng nhảy ra khỏi xe bỏ chạy.
Với quân số của Sư Đoàn và 5 chiếc Tank yểm trợ, đêm đó VC chiếm gần nửa Thị Xă Kontum. Địch và ta xen kẽ nhau trong thị trấn khá chật hẹp! Sáng hôm sau, sau khi nghiên cứu và nắm chắc được t́nh h́nh, tôi quyết định điều động các đơn vị ở tuyến đầu gần Trung Đoàn 45 đă thế chỗ Trung Đoàn 44, đổi chiến lược về lại trong Thị Xă sau giai đoạn I để bồi dưỡng cùng với Trung Đoàn 53 hiện đang ở phía Đông Bắc mở hai mũi phản công trở ngược về Trung Tâm Thị Xă, chưa kể lực lượng trừ bị gồm 10 chiến xa M41 được tôi tung ra lần đầu phối hợp đánh với địch. Như vậy, SĐ 23 tung quân phản công đánh chiếm lại từng khu nhà, từng góc phố dưới sụ yểm trợ đắc lực, đẹp mắt của các khu trục AD6 thuộc SĐ6 Không Quân.
Quả đúng như vậy, từ sáng 15/5, đợt tấn công đầu rồi 18/5 của giai đoạn 2, SĐ 23BB chưa một lần nào thối lui trước quân thù.
Nhớ lại, mới đây [Tướng Toàn] từ chiếc trực thăng đap xuống vùng hành quân chưởi bới, la rầy binh sĩ hèn nhát chỉ có biết chạy chứ không tấn công, không t́m địch mà đánh.
[Bị chú: sách ghi sai tháng 15/4 thay v́ 15/5]

Trịnh Tiếu
Ngày 20/5/72, Thiếu tá Hưng, Trưởng pḥng II Tiểu khu Kontum, báo cho tôi biết 1 tin động trời là đặc công CS đă vượt qua sông tiến vào chiếm được gần nửa thành phố . Bị bất ngờ, tôi hoảng hốt chạy vội vào Trung tâm hành quân của Quân đoàn để t́m hiểu thật hư . ĐT Long, Tỉnh trưởng Kontum, cho tôi biết độ 2 tiểu đoàn đặc công của Cộng quân đă lợi dụng đêm tối có nhiều sương mù, lội qua sông và tiến chiếm được phi trường, kho đạn và khu Ṭa Gíam mục trong thành phố . Cuộc giao tranh giữa Địa Phương Quân và Nghĩa Quân của Tiểu khu với đặc công của địch rất dữ dội . Khu dân chúng và khu Ṭa Hành chánh chưa có địch xuất hiện.
Đúng 5g sáng, Tướng Toàn được báo cáo về cuộc tấn công này, ông đă hối hả chạy vào Quân đoàn. Vừa gập tôi ông liền quát tháo om ṣm và dọa đưa tôi ra Ṭa án Quân sự. Ông hỏi: Tại sao để cho đặc công Cộng quân vào chiếm thị xă Kontum mà không hay biết ? Tôi nghiêm người đứng chịu trận. Biết nói ǵ bây giờ? Binh sĩ ta hời hợt, mới thắng 1 trận mà đă khinh địch. Cấp chỉ huy của ta thiếu đôn đốc và kiểm soát. Cộng quân rất tinh ranh, chúng biết được yếu điểm của ta nên đă lợi dụng địa h́nh địa vật xử dụng đặc công len lỏi vào thị xă bằng hướng pḥng thủ yếu nhất.
Lúc 6g sáng ngày 20/5/72, Tướng Toàn và tôi bay lên Kontum. Trên trực thăng, tôi không dám nh́n thẳng vào ông v́ biết ông đang nóng giận và lo âu . Đến Bộ Chỉ huy của ĐT Lư Ṭng Bá, chúng tôi thấy nơi đây đang bị pháo kích nên trực thăng phải t́m cách lượn quanh tránh đạn mới đáp xuống được. Trực thăng vừa đáp xuống th́ chúng tôi thấy ĐT Bá và Bộ Tham mưu của ông đang hốt hoảng chạy ra khỏi hầm chỉ huy và h́nh như đang muốn di chuyển đi nơi khác. Mặc dù tiếng đại liên và AK47 nổ chát chúa rất gần, Tướng Toàn vẫn b́nh tĩnh nói lớn với ĐT Bá: Tử thủ, ông và tôi không chết nơi đây đâu! Không chạy đi đâu hết. Ông yêu cầu ĐT Bá cho biết t́nh h́nh như thế nào, ĐT Bá chỉ vào khu nghĩa địa của thành phố cách hầm chỉ huy của ông độ 300m và cho biết 1 đại đội đặc công của địch đang cố thủ ở đó. Ông đă xử dụng 1 đại đội trinh sát tinh nhuệ nhất của sư đoàn vào nằm chiếm lại khu vực này nhưng gặp sự kháng cự rất mănh liệt, 2 chiến xa bị cháy, đại đội trinh sát không tiến lên được.
Tướng Toàn bảo đưa máy cho ông chỉ huy và chỉ thị trong máy: Tư lịnh Quân đoàn ra lịnh! Bằng mọi giá phải thanh toán sạch đặc công Cộng quân đó. Tôi đang đứng đằng sau các anh và chờ kết quả. Bên kia đầu máy trả lời: Nghe lịnh! Tin Mặt Trời rơ! Tôi đang thi hành! Tiếng đại liên trên 3 chiến xa đang nổ ḍn trong khu nghĩa địa .
Ngay hôm đó, Paul Vann đă xử dụng trên 10 Box B52 để làm giảm áp lực của địch. Thiếu tướng Toàn quan sát mặt trận và chỉ thị thêm cho ĐT Bá đề pḥng tuyến đầu v́ địch có ư định tấn công phía trước trong khi ta đang bấn loạn bên trong.
Sau 1 giờ đánh nhau ác liệt với đặc công của đich, Đại đội trưởng Trinh Sát báo cáo trong máy: "Tŕnh Mặt Trời! Tôi đă thanh toán xong đặc công tại khu nghĩa địa" . Tướng Toàn đáp: "Tốt! Tôi sẽ thưởng công cho anh!"
ĐT Nguyễn Bá Long tự Th́n, Tỉnh trưởng Kontum, chạy qua tŕnh diện Tướng Toàn đă bị xỉ vả 1 trận tơi bời . Sau đó, Tướng Toàn bảo ĐT Long cùng ông lên xe chạy thẳng vào khu Ṭa Giám mục và nói: "Có ǵ ông chết tôi cũng chết".
Hai ngày sau, ĐT Bá và ĐT Long mới thanh toán sạch sẽ các lực lượng đặc công Cộng quân trong thành phố.

14. ĐT Lư Ṭng Bá Được Vinh Thăng Chuẩn Tướng

Lư Ṭng Bá
Cho đến đầu tháng 6/1972, Thị Xă Kontum hoàn toàn sạch bóng quân thù. Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu, ông Vann và Tướng Toàn, Tư Lệnh Quân Đoàn II hướng dẫn đến thăm khi chiến trường c̣n nóng mùi khói súng! Vài tiếng pháo kích gượng gạo của địch nói lên ḷng hậm hực, bực tức của chúng trong khi TT Thiệu gắn lên cổ áo tôi "đôi sao chiến thắng"!
[Bị chú: sách ghi sai tháng 7 thay v́ tháng 6]

Trịnh Tiếu
Ngày 31/5/72, TT Thiệu lên Kontum ủy lạo binh sĩ và gắn cấp bậc Chuản Tướng cho ĐT Lư Ṭng Bá.

15. Nhận Xét Về Tướng Toàn

Lư Ṭng Bá
Phải hiểu rơ tư cách cùng khả năng lănh đạo của Tướng Nguyễn Văn Toàn trên cả ba mặt: Chiến Thuật, Chiến Lược và Chính Trị chẳng có cái nào là có căn bản! Theo ông ta th́ cứ húc bừa vào để đoạt được tiêu chuẩn húc vào địch như trâu điên mà kẻ dưới sống chết mặc kệ, không cần nghiên cứu hay tham mưu ǵ cả! Riết rồi binh lính dưới quyền, không c̣n ai không biết đức tính của ông Tư Lệnh, nên tự ḿnh phải lo lấy cho bản thân! Bởi v́, nghĩ đến việc thi hành nhiệm vụ cũng đồng nghĩa với nhận một cái chết, mà chết như vậy là hết sức vô lư!

Trịnh Tiếu
Trong trận này, chắc chắn Tướng Hoàng Minh Thảo, Tư lịnh mặt trận B3, đă phải ôm hận v́ đă gặp phải 1 đối thủ nguy hiểm là Tướng Toàn, 1 vị tướng có nhiều kinh nghiệm khi điều khiển chiến trường.

Thắc Mắc

Cùng một sự kiện, hai quan điểm khác nhau . Sau khi duyệt qua bảng đối chiếu về Trận Đánh Kontum 1972 dưới con mắt của Tư Lệnh Sư Đoàn và dưới con mắt của Trưởng Pḥng 2 T́nh Báo Quân Đoàn, chắc độc giả cũng như tôi, không khỏi có những thắc mắc sau:

1. Tướng Toàn là tướng giỏi hay tướng dở ?

2. Ai chỉ huy cuộc phản công trong giai đoạn 2 của trận chiến, ĐT Bá hay Tướng Toàn ?

3. T́nh báo sư đoàn hay t́nh báo quân đoàn bắt được mật điện tấn công của Cộng quân ?

4. Mật điện có nêu hay không nêu rơ ngày tấn công ?

5. Hay là bắt được hai mật điện khác nhau ?

6. Nếu vậy sao Quân Đoàn không báo cho Sư Đoàn biết ngày địch tấn công ?

Nguyễn văn Tín
Tháng 6/1998

Năm 1964, Trung Tá Lư Ṭng Bá Trung đoàn Trưởng Trung đoàn 2 Kỵ Binh và Đại Tá Cao Văn Viên Lữ Đoàn Trưởng LĐ nhảy dù chiến đấu với nhau ở Hồng Ngự. Đại Tá Viên bị thương được Tướng Khánh thăng cấp Chuẩn Tướng tại bệnh viện và năm sau Thiếu Tướng rồi Trung Tướng Tư Lịnh QĐIII năm sau Đại Tướng Tổng Tham Mưu Trưởng QLVNCH, sao mau và dễ dàng vậy! Và Tướng Bá lúc đó cũng chỉ là Trung Tá Tỉnh Trưởng, như vậy th́ Cao Văn Viên người chưa hề chỉ huy Sư Đoàn đă làm xếp ṣng quân lực có thật sự đủ tư cách làm TTM trưởng QLVNCH không. Tóm lại chưa có tướng lănh nào của QLVNCH đủ sức chỉ huy một Quân Đoàn cả. Do đó vai tṛ cố vấn Mỹ rất quan trọng.

Huỳnh Văn Phúc
Tháng 9 năm 2001